Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng diễn biến phức tạp, thiên tai có xu hướng cực đoan, bất thường và khó dự báo hơn, việc ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang trở thành yêu cầu cấp thiết nhằm nâng cao năng lực phòng ngừa, ứng phó và khắc phục hậu quả thiên tai.
Nhằm chủ động ứng phó với các tình huống thiên tai trong năm 2026, Bộ Khoa học và Công nghệ đã ban hành Chỉ thị về công tác phòng, chống thiên tai và tìm kiếm cứu nạn năm 2026, yêu cầu các cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp trong toàn ngành triển khai đồng bộ các giải pháp bảo đảm thông tin liên lạc, tăng cường năng lực ứng phó và đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ trong công tác phòng, chống thiên tai, tìm kiếm cứu nạn.
Theo đánh giá của Bộ Khoa học và Công nghệ, năm 2025 thiên tai diễn biến cực đoan, dị thường, vượt mọi kỷ lục, gây thiệt hại lớn đối với hệ thống hạ tầng kỹ thuật trên phạm vi cả nước. Nhiều công trình viễn thông như trạm thu phát sóng, tuyến truyền dẫn, nhà trạm, cột anten bị hư hỏng; một số khu vực xảy ra gián đoạn thông tin liên lạc, ảnh hưởng đến công tác chỉ đạo, điều hành và đời sống người dân.
Trước yêu cầu thực tiễn đó, Chỉ thị nhấn mạnh việc đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong công tác phòng, chống thiên tai và tìm kiếm cứu nạn theo tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị.
Một trong những nội dung trọng tâm là tăng cường nghiên cứu, ứng dụng các công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), viễn thám, hệ thống thông tin địa lý WebGIS và các nền tảng số phục vụ dự báo, cảnh báo sớm, giám sát thiên tai và quản lý rủi ro. Đồng thời, đẩy mạnh xây dựng các cơ sở dữ liệu, nền tảng kết nối, chia sẻ dữ liệu về thiên tai thông qua các nền tảng tích hợp dữ liệu quốc gia, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, điều hành và hỗ trợ ra quyết định trong các tình huống khẩn cấp.
Bên cạnh đó, Bộ Khoa học và Công nghệ yêu cầu các đơn vị nghiên cứu, xây dựng các giải pháp khoa học, công nghệ và chuyển đổi số phục vụ phòng ngừa, ứng phó và khắc phục hậu quả thiên tai; thúc đẩy chuyển giao, thương mại hóa các công nghệ mới; hỗ trợ doanh nghiệp công nghệ, đặc biệt là doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo tham gia phát triển các giải pháp công nghệ phục vụ công tác phòng, chống thiên tai, thích ứng với biến đổi khí hậu và quản lý rủi ro thiên tai.
Cùng với việc ứng dụng công nghệ số, Chỉ thị đặc biệt chú trọng nâng cao khả năng chống chịu của hạ tầng viễn thông trước thiên tai. Các cơ quan, đơn vị và doanh nghiệp viễn thông được yêu cầu xây dựng, phát triển hệ thống hạ tầng có khả năng chống chịu rủi ro thiên tai cấp độ 4; đẩy mạnh ngầm hóa cáp viễn thông, tăng cường sử dụng chung hạ tầng, bố trí các thiết bị dự phòng như trạm BTS lưu động, thiết bị vệ tinh, máy phát điện nhằm bảo đảm thông tin liên lạc thông suốt trong mọi tình huống. Đáng chú ý, các doanh nghiệp viễn thông được giao nhiệm vụ chủ động lập danh sách thuê bao tại khu vực có nguy cơ chịu ảnh hưởng của thiên tai để sẵn sàng triển khai nhắn tin cảnh báo khẩn cấp; nghiên cứu áp dụng công nghệ phát cảnh báo Cell Broadcast nhằm truyền tải thông tin nhanh chóng, kịp thời đến người dân khi có tình huống thiên tai nguy hiểm.
Đối với các Sở Khoa học và Công nghệ địa phương, Chỉ thị giao nhiệm vụ tham mưu UBND tỉnh, thành phố chỉ đạo, điều phối các doanh nghiệp bưu chính, viễn thông trên địa bàn triển khai các phương án bảo đảm thông tin liên lạc phục vụ công tác phòng, chống thiên tai và tìm kiếm cứu nạn; tăng cường kiểm tra, giám sát công tác chuẩn bị trước mùa mưa bão; phối hợp triển khai kiên cố hóa hạ tầng viễn thông, bảo đảm khả năng duy trì kết nối tại các khu vực thường xuyên chịu ảnh hưởng của thiên tai.
Chỉ thị cũng yêu cầu các cơ quan, đơn vị thực hiện nghiêm chế độ trực 24/7 trong mùa mưa bão; thường xuyên theo dõi diễn biến thời tiết, thiên tai; chủ động xây dựng các phương án ứng phó với những tình huống thiên tai cực đoan, vượt cấp độ lịch sử, bảo đảm sẵn sàng lực lượng, phương tiện và nguồn lực để xử lý hiệu quả các tình huống phát sinh.
Việc tăng cường ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong công tác phòng, chống thiên tai không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả dự báo, cảnh báo và chỉ huy điều hành mà còn từng bước xây dựng năng lực ứng phó thiên tai hiện đại, chủ động và thích ứng tốt hơn trước những tác động ngày càng gia tăng của biến đổi khí hậu. Đây cũng là định hướng quan trọng nhằm phát huy vai trò của khoa học công nghệ trong bảo vệ tính mạng, tài sản của Nhân dân và phục vụ phát triển bền vững đất nước.
Nguyễn Thủy – Trung tâm Công nghệ số
